लेखापरीक्षण मान

                                                   ICAN ACT, 2053

Board ले International Auditing and Assurance Standard Board (IAASB) का मानकहरु सग मेल खाने गारि लेखापरीक्षण मानहरू जारी गर्दछ ।

 

नेपाल लेखापरीक्षण मान (NSA) का मुख्य उद्देश्यहरू लेखापरीक्षण कार्यलाई विश्वसनीय, पारदर्शी र गुणस्तरीय बनाउनु हो। यसका प्रमुख उद्देश्यहरूलाई निम्न बुँदाहरूमा स्पष्ट पार्न सकिन्छ:

१. लेखापरीक्षणको गुणस्तरमा एकरूपता ल्याउनु (Uniformity in Audit Quality)

सबै लेखापरीक्षकहरूले एउटै स्तर र प्रक्रिया अपनाएर लेखापरीक्षण गरून् भन्ने सुनिश्चित गर्नु यसको प्रमुख उद्देश्य हो। यसले गर्दा फरक-फरक व्यक्तिले गरेको लेखापरीक्षणको नतिजा र गुणस्तरमा ठूलो भिन्नता आउँदैन।

२. वित्तीय विवरणको विश्वसनीयता बढाउनु (Enhancing Credibility)

NSA अनुसार गरिएको लेखापरीक्षणले वित्तीय विवरणहरू (Financial Statements) सत्य र निष्पक्ष (True and Fair) छन् भन्ने विश्वास जगाउँछ। यसबाट लगानीकर्ता, बैंक र सर्वसाधारणले कम्पनीको आर्थिक अवस्थामाथि भरोसा गर्न सक्छन्।

३. व्यावसायिक आचरण र नैतिकताको पालना (Professional Ethics)

लेखापरीक्षकले आफ्नो काम गर्दा स्वतन्त्रता, निष्पक्षता र गोपनीयता जस्ता नैतिक मूल्यहरू पालना गरेको सुनिश्चित गर्नु यसको उद्देश्य हो। यसले लेखापरीक्षकलाई कुनै पनि प्रभाव वा दबाबबाट मुक्त भएर काम गर्न मार्गदर्शन गर्छ।

४. जोखिम पहिचान र न्यूनीकरण (Risk Assessment and Mitigation)

संस्थामा हुन सक्ने ठगी (Fraud), गल्ती (Error) वा व्यवस्थापकीय कमजोरीहरूलाई पहिचान गर्ने र त्यसबाट हुने जोखिमलाई कम गर्ने गरी लेखापरीक्षण योजना बनाउनु यसको उद्देश्य हो।

५. पर्याप्त प्रमाण संकलन गर्नु (Obtaining Audit Evidence)

लेखापरीक्षकले आफ्नो राय (Opinion) दिनुअघि पर्याप्त र उपयुक्त प्रमाणहरू संकलन गरेको सुनिश्चित गर्नु यसको लक्ष्य हो। बिना प्रमाण कुनै पनि निष्कर्ष निकाल्न नपाइने नियम यसले कडाइका साथ लागू गर्छ।

 

६. प्रतिवेदनमा स्पष्टता ल्याउनु (Clarity in Reporting)

लेखापरीक्षण सकिएपछि दिइने प्रतिवेदनको ढाँचा र भाषालाई स्पष्ट पार्नु यसको उद्देश्य हो। यसले सरोकारवालाहरूलाई संस्थाको अवस्था कस्तो छ (Qualified, Unqualified वा Adverse) भनेर सजिलै बुझ्न मद्दत गर्छ।

७. अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त गर्नु (International Recognition)

नेपाली लेखापरीक्षण प्रणालीलाई अन्तर्राष्ट्रिय मानक (ISA) सँग मेल खाने बनाउनु यसको उद्देश्य हो, जसले गर्दा नेपाली कम्पनीहरूको अडिट रिपोर्टलाई विदेशमा पनि मान्यता मिलोस्।

---

याद गर्ने 'TRICK': "Q-R-C-E" (क्यु-आर-सी-ई)

तपाईँ यी ४ अक्षरबाट मुख्य उद्देश्यहरू सम्झिन सक्नुहुन्छ:

• Q - Quality: लेखापरीक्षणको गुणस्तर (Quality) र एकरूपता कायम गर्ने।
• R - Risk & Reliability: जोखिम (Risk) घटाउने र विवरणको विश्वसनीयता (Reliability) बढाउने।
• C - Credibility & Competence: लेखापरीक्षकको दक्षता (Competence) र रिपोर्टको साख बढाउने।
• E - Ethics & Evidence: व्यावसायिक नैतिकता (Ethics) र प्रमाण (Evidence) मा आधारित काम गर्ने।

यी उद्देश्यहरूले समग्रमा आर्थिक सुशासन कायम गर्न र भ्रष्टाचार वा अनियमितता रोक्न ठूलो भूमिका खेल्छन्।

 

प्रमुख लेखापरीक्षण मानहरू (Key NSAs)

केही महत्वपूर्ण मानकहरू जुन परीक्षा र व्यवहारिक प्रयोगका लागि आवश्यक छन्:

 

NSA नम्बर	शीर्षक (Title)	विवरण
NSA 200	Overall Objectives of the Independent Auditor	स्वतन्त्र लेखापरीक्षकका समग्र उद्देश्य र जिम्मेवारीहरू।
NSA 210	Agreeing the Terms of Audit Engagements	लेखापरीक्षण कार्य सुरु गर्नुअघि गरिने सर्त र सम्झौता।
NSA 230	Audit Documentation	लेखापरीक्षणका प्रमाण र कागजातहरूको अभिलेख राख्ने प्रक्रिया।
NSA 315	Identifying and Assessing the Risks	संस्था र यसको वातावरण बुझेर जोखिमको पहिचान गर्ने।
NSA 500	Audit Evidence	लेखापरीक्षणका क्रममा पर्याप्त र उपयुक्त प्रमाण संकलन गर्ने।
NSA 700	Forming an Opinion and Reporting	लेखापरीक्षणको निष्कर्ष निकालेर प्रतिवेदन (Report) तयार पार्ने।

 

नेपाल लेखापरीक्षण मान (NSA) अनुसार एक लेखापरीक्षकले लेखापरीक्षण कार्य गर्दा पालना गर्नुपर्ने आधारभूत सिद्धान्तहरूलाई मुख्यतया लेखापरीक्षकको व्यावसायिक आचरण र काम गर्ने शैलीसँग जोडेर हेरिन्छ।

यसका प्रमुख आधारभूत सिद्धान्तहरू निम्न प्रकार छन्:

१. स्वतन्त्रता (Independence)

लेखापरीक्षक मानसिक र वैधानिक दुवै रूपमा स्वतन्त्र हुनुपर्छ। संस्थाको व्यवस्थापन वा सञ्चालकसँग कुनै पनि स्वार्थको द्वन्द्व (Conflict of Interest) हुनु हुँदैन ताकि उसले निष्पक्ष राय दिन सकोस्।

२. अखण्डता वा इमानदारिता (Integrity)

लेखापरीक्षक आफ्नो काममा सीधा, इमानदार र सत्यवादी हुनुपर्छ। उसले कुनै पनि गलत वा भ्रमपूर्ण विवरणलाई जानाजानी स्वीकार गर्नु हुँदैन।

३. वस्तुनिष्ठता (Objectivity)

लेखापरीक्षकले कुनै पनि पूर्वाग्रह, पक्षपात वा अरूको अनुचित प्रभावमा नपरी केवल प्रमाणका आधारमा आफ्नो निष्कर्ष निकाल्नुपर्छ।

४. व्यावसायिक दक्षता र उचित सतर्कता (Professional Competence and Due Care)

लेखापरीक्षकसँग सम्बन्धित क्षेत्रको पर्याप्त ज्ञान, सीप र अनुभव हुनुपर्छ। साथै, काम गर्दा उसले आवश्यक सावधानी र सतर्कता अपनाउनुपर्छ।

५. गोपनीयता (Confidentiality)

लेखापरीक्षणका क्रममा प्राप्त भएका सूचनाहरू ग्राहकको अनुमति बिना वा कानुनी कर्तव्य बिना तेस्रो पक्षलाई खुलाउनु हुँदैन।

६. व्यावसायिक व्यवहार (Professional Behavior)

लेखापरीक्षकले आफ्नो पेशाको प्रतिष्ठामा आँच आउने खालका कुनै पनि कार्य गर्नु हुँदैन र प्रचलित ऐन, कानुन तथा नियमहरूको पूर्ण पालना गर्नुपर्छ।

७. प्राविधिक मानकहरूको पालना (Technical Standards)

लेखापरीक्षण गर्दा नेपाल चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट्स संस्था (ICAN) द्वारा जारी गरिएका NSA हरू र अन्य सान्दर्भिक कानुनी व्यवस्थाहरूको पालना गर्नुपर्छ।

---

याद गर्ने 'TRICK': "I-C-O-P-I" (इकोपी)

यी सिद्धान्तहरूलाई सम्झिन यो सूत्र प्रयोग गर्नुहोस्:

• I - Integrity: इमानदारिता।
• C - Confidentiality: गोपनीयता।
• O - Objectivity: वस्तुनिष्ठता।
• P - Professional Competence: व्यावसायिक दक्षता।
• I - Independence: स्वतन्त्रता।

लेखापरीक्षण गर्दा ध्यान दिनुपर्ने अन्य प्रक्रियागत सिद्धान्तहरू:

• योजना (Planning): काम सुरु गर्नुअघि प्रभावकारी योजना बनाउने।
• प्रमाण (Evidence): निष्कर्षका लागि पर्याप्त प्रमाण जुटाउने।
• अभिलेख (Documentation): गरेका कामहरूको व्यवस्थित कागजी रेकर्ड राख्ने।

यी सिद्धान्तहरूले लेखापरीक्षण पेशाको मर्यादा र गुणस्तर कायम राख्न मद्दत गर्छन्।

नेपालमा यसको कार्यान्वयन

नेपालमा निजी क्षेत्र, बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको लेखापरीक्षण गर्दा NSA अनिवार्य छ। सरकारी क्षेत्रमा भने महालेखा परीक्षकको कार्यालय (OAG) ले आफ्नै Government Auditing Standards (GAS) प्रयोग गर्दछ, जुन धेरै हदसम्म अन्तर्राष्ट्रिय सरकारी लेखापरीक्षण मानक (ISSAI) मा आधारित हुन्छन्।

 

लेखापरीक्षण मापदण्ड (Auditing Standards)

लेखापरीक्षणले प्रत्येक लेखापरीक्षणको नतिजा उल्लेख गरि लिखित प्रतिवेदन तयार गर्नुपर्दछ ।

मानदण्डले लेखापरीक्षकबाट अपेक्षा गरिएको परीक्षणका सिद्धान्त र व्यवहारका सामान्य मर्यादाहरुलाई इंगित गर्दछ । साथै यसले लेखापरीक्षणका नतिजाको गुणस्तरको मूल्याङ्कन गर्ने आधार प्रदान गर्दछ ।

लेखापरीक्षण सम्बन्धी मानदण्डहरुलाई संक्षेपमा देहायका ४ समूहमा विभाजन गरिएका छन् :

क) सामान्य मानदण्ड : यी मानदण्ड देहायका कुराहरुसंग सम्बन्धित छन् :

·       लेखापरीक्षण संस्था तथा लेखापरीक्षकको स्वतन्त्रता र वस्तुपरकता

·       कर्मचारीको योग्यता

·       लेखापरीक्षण कार्यसञ्चालन गर्दा तथा प्रतिवेदन तयार गर्दा अपनाउनुपर्ने उचित सतर्कता

·       सूचनाहरुको गोपनीयता र

·       गुणस्तर नियन्त्रण

ख) योजना मानदण्ड : यी मानदण्ड लेखापरीक्षणको सिलसिलामा विभिन्न तहमा गरिने देहायका कामहरुसंग सम्बन्धित छन्:

·       कुनै खास अवधिभित्र लेखापरीक्षण गरिने निकायहरु पहिचान गरी वार्षिक लेखापरीक्षण योजना तयार गर्ने

·       लेखापरीक्षण गरिने निकायको आन्तरिक नियन्त्रण प्रणालीको विचार गर्ने

·       सुम्पिएको लेखापरीक्षणको कार्य योजना तयार गर्ने र

·       अन्य लेखापरीक्षक तथा विशेषज्ञसंगको सम्भावित सम्बन्धको मूल्याङ्कन गर्ने

ग) सञ्चालन मानदण्ड : सञ्चालन मानदण्डहरु वा स्थलगत कार्यको मानदण्डहरु भन्नाले सरकारी लेखापरीक्षणको विशेष आवश्यकता पूर्ति गर्न जरुरत पर्ने कुराहरु समावेश गरी तोकिएका मानदण्डहरु हुन् । स्थलगत कार्यसञ्चालन सम्बन्धी मानदण्डहरु देहायका कुराहरुसंग सम्बन्धित छन् :

·       लेखापरीक्षणको व्यवस्थापन

·       लेखापरीक्षण कार्यको सुपरीवेक्षण तथा पुनरावलोकन

·       प्रमाण संकलन तथा अभिलेखन

·       वित्तीय विवरणको विश्लेषण र

·       ऐन नियमको पालना

घ) प्रतिवेदनसम्बन्धी मानदण्ड : लेखापरीक्षण कार्यको नतिजा सामान्यतः औपचारिक एवम् लिखित प्रतिवेदन रुपमा प्रस्तुत गरिन्छ । लेखापरीक्षण सम्पन्न गर्न प्रतिवेदन तयार गरि सम्बन्धित निकाय वा अन्य संस्थामा पठाउनु भन्दा अघि र पछि विभिन्न चरणहरु पार गर्नु पर्ने पनि हुन्छ । ती चरणहरुमा लेखापरीक्षण गरिएको निकायलाई जानकारी दिने, प्रत्युत्तर प्राप्त गर्ने, निकायसंग अन्तिम बैठक गर्ने तथा प्रतिवेदनको कार्यान्वयन भए नभएको कुरा यकीन गर्ने आदि पर्दछन् । प्रतिवेदन सम्बन्धी मानदण्डहरु देहायका कार्यहरुसंग सम्बन्धित छन् :

·       लेखापरीक्षण कार्य समापन

·       लेखापरीक्षण कार्यपत्र फाइलको पुनरावलोकन र

·       प्रतिवेदन